ไข้เลือดออก: อาการที่พบบ่อย สัญญาณอันตราย และวิธีป้องกันยุงลายในบ้าน
ไข้เลือดออกเป็นโรคที่พบในไทยได้ตลอดปี และมักระบาดมากในฤดูฝนเมื่อมีน้ำขังรอบบ้าน บทความนี้สรุปสาเหตุ อาการที่พบบ่อย สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล และวิธีป้องกันที่ทำได้เองในบ้าน
ไข้เลือดออกคืออะไร
ไข้เลือดออกเป็นโรคติดเชื้อไวรัสเดงกี (Dengue virus) โดยมียุงลายเป็นพาหะนำโรค เมื่อยุงลายกัดผู้ที่มีเชื้อ ยุงจะรับเชื้อไว้ในตัว แล้วแพร่ไปยังคนถัดไปที่ถูกกัด โรคนี้ไม่ติดต่อจากคนสู่คนโดยตรง
ไวรัสเดงกีมี 4 สายพันธุ์ คนที่เคยเป็นแล้วจึงเป็นซ้ำได้จากสายพันธุ์อื่น และการติดเชื้อครั้งหลังอาจมีอาการรุนแรงกว่าครั้งแรก เป็นได้ทุกวัย ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ (อ้างอิง: กรมควบคุมโรค, ไข้เด็งกี่)
รู้จักยุงลาย พาหะนำโรค
- ลักษณะ: ตัวสีดำ มีลายขาวสลับดำที่ลำตัวและขา
- เวลาออกหากิน: กัดตอนกลางวันเป็นหลัก โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงบ่ายถึงเย็น
- แหล่งวางไข่: น้ำใสนิ่งในภาชนะรอบบ้าน เช่น โอ่ง ถัง แจกัน จานรองกระถาง และยางรถยนต์เก่า
- ที่เกาะพัก: มุมมืดและอับในบ้าน เช่น ใต้โต๊ะ หลังตู้ และตามเสื้อผ้าที่แขวนไว้
อาการที่พบบ่อยของไข้เลือดออก
- ไข้สูงเฉียบพลัน: ไข้ขึ้นสูงทันทีและมักสูงลอยหลายวัน
- ปวดศีรษะ: บางคนปวดบริเวณกระบอกตาร่วมด้วย
- ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ: ปวดตามตัว กล้ามเนื้อ และข้อ
- มีผื่นแดง: อาจมีผื่นหรือจุดเลือดออกเล็กๆ ตามแขน ขา และลำตัว
- คลื่นไส้ อาเจียน: เบื่ออาหาร และอาจปวดท้องร่วมด้วย
อาการช่วงแรกคล้ายไข้หวัดใหญ่ แต่มักไม่มีน้ำมูกหรือไอเด่นชัด ถ้ามีไข้สูงต่อเนื่องเกิน 2 วัน หรือมีคนในบ้านหรือละแวกบ้านเป็นไข้เลือดออก ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจเลือด ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรคที่ให้รีบพบแพทย์เมื่อมีไข้สูงเกิน 2 วัน
สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล
ช่วงที่ต้องระวังที่สุดคือช่วงไข้เริ่มลด ถ้าไข้ลดแล้วแต่อาการแย่ลง ให้รีบไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้
- ซึมลง อ่อนเพลียมาก หรือกระสับกระส่าย
- ปวดท้องมาก หรืออาเจียนไม่หยุด
- มีเลือดออกผิดปกติ เช่น เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน อาเจียนเป็นเลือด หรือถ่ายดำ
- มือเท้าเย็น ตัวเย็น เหงื่อออกมาก
- กินและดื่มไม่ได้ ปัสสาวะน้อยลงมาก
ป้องกันได้ด้วยการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย 4 วิธี
ยุงลายวางไข่ในน้ำขังรอบบ้าน การไม่ให้มีน้ำขังจึงเป็นวิธีป้องกันไข้เลือดออกที่ตรงจุดที่สุด ควรสำรวจบ้านและรอบบ้านทุกสัปดาห์
- ปิดภาชนะให้มิดชิด: ปิดฝาโอ่ง ถังน้ำ และภาชนะเก็บน้ำใช้ทุกใบ เพื่อไม่ให้ยุงลงไปวางไข่
- คว่ำภาชนะที่ไม่ใช้: คว่ำกะละมัง กระถาง และถังที่ไม่ได้ใช้ ไม่ให้รองรับน้ำฝน
- เปลี่ยนน้ำในแจกันและกระถาง: เปลี่ยนน้ำในแจกันและเทน้ำในจานรองกระถางต้นไม้ทุก 7 วัน
- กำจัดขยะไม่ให้มีน้ำขัง: เก็บทิ้งยางรถยนต์เก่า ขวด กระป๋อง และเศษภาชนะรอบบ้าน
กรมควบคุมโรคสรุปแนวทางนี้เป็นมาตรการ “3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค” คือ เก็บบ้านให้โปร่ง เก็บขยะรอบบ้าน และเก็บน้ำโดยปิดฝาภาชนะให้มิดชิด เพื่อป้องกันโรคไข้เลือดออก โรคติดเชื้อไวรัสซิกา และโรคไข้ปวดข้อยุงลาย (อ้างอิง: กรมควบคุมโรค, มาตรการ 3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค)
ป้องกันยุงกัดในบ้าน
นอกจากลดจำนวนยุงแล้ว ควรป้องกันไม่ให้ถูกยุงกัดไปพร้อมกัน โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ป่วย กรมควบคุมโรคแนะนำ 3 วิธี คือ ทายากันยุง นอนในมุ้ง และสวมเสื้อแขนยาวกางเกงขายาว
- นอนในมุ้ง ทั้งกลางคืนและกลางวัน: ยุงลายกัดตอนกลางวัน เด็กเล็กที่นอนกลางวันจึงควรนอนในมุ้งด้วย
- ให้ผู้ป่วยนอนในมุ้ง: ช่วยไม่ให้ยุงมากัดผู้ป่วยแล้วนำเชื้อไปแพร่ต่อให้คนในบ้าน
- ติดมุ้งลวดและปิดประตูหน้าต่าง: ลดยุงที่เข้ามาในบ้าน
- สวมเสื้อแขนยาว กางเกงขายาว: เมื่ออยู่ในที่ที่มียุงมาก
- ใช้ยาทากันยุงตามฉลาก: สำหรับเด็กเล็กควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้
- จัดบ้านให้โปร่ง: ไม่แขวนเสื้อผ้าทิ้งไว้ตามมุมมืด ซึ่งเป็นที่เกาะพักของยุงลาย
มุ้งช่วยลดโอกาสถูกยุงกัดขณะนอน แต่ไม่ได้ทดแทนการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย ต้องทำควบคู่กัน
เลือกมุ้งให้เหมาะกับคนในบ้าน
- เด็กแรกเกิดถึง 3 ขวบ: มุ้งครอบเด็ก วางครอบที่นอนได้ทันที เหมาะกับการนอนกลางวัน (อ่านเพิ่ม: วิธีเลือกมุ้งครอบเด็กแรกเกิด)
- ครอบครัวที่นอนรวมกัน: มุ้งเหลี่ยม มีขนาดถึง 5 คนนอน
- ห้องที่ผูกเชือกไม่ได้: มุ้งครอบหรือมุ้งสปริง กางได้ในไม่ถึง 1 นาที
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับไข้เลือดออก
ไข้เลือดออกเกิดจากอะไร?
ไข้เลือดออกเป็นโรคติดเชื้อไวรัสเดงกี มียุงลายเป็นพาหะนำโรค ยุงลายที่กัดผู้ป่วยจะรับเชื้อไว้ แล้วแพร่ต่อไปยังคนอื่นเมื่อไปกัด โรคนี้ไม่ติดต่อจากคนสู่คนโดยตรง
อาการของไข้เลือดออกมีอะไรบ้าง?
อาการที่พบบ่อยคือ ไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ มีผื่นแดงหรือจุดเลือดออกตามผิวหนัง และคลื่นไส้ อาเจียน หากมีไข้สูงต่อเนื่องเกิน 2 วันควรไปพบแพทย์
ยุงลายกัดเวลาไหน?
ยุงลายออกหากินตอนกลางวันเป็นหลัก โดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงบ่ายถึงเย็น จึงควรป้องกันยุงกัดในเวลากลางวันด้วย เช่น ให้เด็กเล็กนอนกลางวันในมุ้ง
มุ้งกันยุงช่วยป้องกันไข้เลือดออกได้ไหม?
มุ้งช่วยลดโอกาสถูกยุงลายกัดขณะนอน โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่นอนกลางวัน และช่วยไม่ให้ยุงมากัดผู้ป่วยแล้วนำเชื้อไปแพร่ต่อ แต่มุ้งไม่ได้ทดแทนการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย ซึ่งเป็นวิธีป้องกันหลัก
เป็นไข้เลือดออกกินยาลดไข้อะไรได้?
โดยทั่วไปแนะนำให้ใช้ยาพาราเซตามอลตามขนาดที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำ และหลีกเลี่ยงยาแอสไพรินและยากลุ่มเอ็นเสด เช่น ไอบูโพรเฟน เพราะเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยาทุกครั้ง
แหล่งอ้างอิง
- กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. ไข้เด็งกี่ (Dengue) – รายละเอียดโรค
- กรมควบคุมโรค. กรมควบคุมโรค เตือนโรคไข้เลือดออกยังต้องเฝ้าระวัง แนะมีไข้สูงเกิน 2 วัน รีบพบแพทย์ และหลีกเลี่ยงการใช้ยากลุ่ม NSAIDs (27 กรกฎาคม 2569)
- สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 5 จังหวัดราชบุรี กรมควบคุมโรค. มาตรการ 3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค (14 กรกฎาคม 2566)
สืบค้นเมื่อ 17 พฤศจิกายน 2569
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อการป้องกันโรค เรียบเรียงโดยอ้างอิงข้อมูลจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ และไม่ใช้แทนการวินิจฉัยของแพทย์ หากมีไข้สูงหรือสงสัยว่าเป็นไข้เลือดออก กรุณาไปพบแพทย์ สอบถามข้อมูลโรคได้ที่สายด่วนกรมควบคุมโรค โทร 1422
